Vertiqo: Xəstəlik yoxsa illüziya?

Vertiqo sözünün mənşəyi latınca “verter” sözüdür və “çevrilmək” deməkdir. Hər iki qulaqdakı tarazlıq orqanında (vestibulyar labirint) və bu orqanlardan başlayaraq beyin sapına gedən tarazlıq sinirində (vestibulyar sinir) stimul asimmetriyası nəticəsində mərkəzi sinir sistemi tərəfindən mövcud olmayan bir hərəkət qəbul edilir. Bu mövcud olmayan hərəkət hissi vertigo adlanır. Gözlərin qaralması ilə bərabər tarazlığın itirilməsi, yıxılma hissi kimi hallar xalq arasında ‘baş gicəllənməsi’ olaraq bilinir. Lakin klinik məna baxımından başgicəllənmə (Vertigo) insanın hərəkət etmədiyi vəziyyətdə olan hər şeyin fırlanırmış kimi görünməsi deməkdir. Xəstə şikayətlərinə ümumi nəzər salsaq; Başı gicəllənən adam divarları, mebelləri, bir sözlə, ətrafı fırlanırmış kimi qəbul edir.

Vertiqo tək başına bir xəstəlik deyil, hər hansı bir xəstəliyin xəbərçisi ola bilər. Vertiqonun altında yatan ciddi pozuntular ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Vertiqo uşaqlıqdan qoca yaşa qədər bütün yaş qruplarında görülə bilsə də, yaş artdıqca tezliyi artır.

Qiymətləndirmə Metodları:

Vertiqo müayinəsi zamanı xəstəliyin səbəbi aşkar edilir və müalicə tətbiq edilir. Vertiqo müxtəlif hərəkətlər (manevrlər), dərmanlar və əsas səbəbə görə edilə bilən cərrahi müdaxilələrlə müalicə edilə bilən bir xəstəlikdir. Bəzi hallarda, nəticələr hətta yalnız istirahətlə əldə edilə bilər. Vertiqonun müalicəsi üçün fiziki müayinə, testlər və ya xəstə tarixçəsi ilə necə davam ediləcəyinə qərar verilir. Zərbə və ya zədə nəticəsində baş verən vertigo, başqa bir əsas xəstəlik olmadığı təqdirdə öz-özünə sağala bilər. Başqa bir əsas xəstəlik varsa, ilk növbədə müalicə edilməlidir. Məsələn, başgicəllənmə kəskin qulaq infeksiyası səbəbindən baş verə bilər. Bunun üçün tövsiyə edildiyi kimi antibiotik terapiyası və ya digər müalicələr tətbiq edilir. Beləliklə, infeksiya sağaldıqda, vertigo da yox olacaq. Eynilə beyin damarlarında və ya beyində hər hansı bir problem varsa, bu problem dərman və ya cərrahi müalicə ilə aradan qaldırıldıqda başgicəllənmə sağalır. Şişlə bağlı başgicəllənmədə müalicə şişin cərrahi yolla çıxarılmasıdır.

Vertiqo stress və yuxu rejimindən çox təsirlənir. Bu səbəbdən başgicəllənməsi olanlar stresssiz və sakit bir həyat sürməklə yanaşı, yuxu rejiminə və kifayət qədər istirahətə diqqət etməlidirlər. Yuxunun keyfiyyətini yüksəltmək üçün sakit və qaranlıq bir mühitdə bədənin ehtiyac duyduğu qədər yatmağa diqqət yetirilməlidir. Çay və qəhvə kimi yuxuya getməyi çətinləşdirəcək yüksək kofeinli içkiləri yatmazdan əvvəl qəbul etməmək tövsiyə olunur. Sağlam bir pəhriz də immunitet sisteminə təsir etdiyi üçün xüsusilə infeksiyanın səbəb olduğu başgicəllənmənin qarşısını almaq üçün faydalı ola bilər. Sağlam olmayan qidalar qəbul etmək, nizamsız və lazım olandan az və ya çox yemək, siqaret və spirt istehlakı kimi pis vərdişlərdən imtina edilməlidir. Bunun əvəzinə sağlam qidalar yeyin və bol su için. İdmanın həm fiziki, həm də psixoloji xəstəliklərin qarşısının alınmasında və aradan qaldırılmasında böyük təsiri var. Lakin xəstələr ani hərəkətlərdən və ağır idmanlardan uzaq olmalıdırlar. Bunun əvəzinə mütəxəssisin tövsiyə etdiyi yüngül məşqlərə və nəfəs məşqlərinə üstünlük verilməlidir.

Təsir edən səbəblər:

* Ürəkbulanma və/və ya qusma ilə birlikdə;

* Eşitmə itkisi, tinnitus (tinnitus), qulaqda təzyiq kimi eşitmə şikayətləri;

* Yüksək səs-küylü mühitlərdə olmaq;

* Depressiya, narahatlıq, panik atak kimi psixiatrik problemlər;

* Stress, yorğunluq, yuxusuzluq;

* Görmə problemləri (qaranlıq, diplopiya: ikiqat görmə, salınım);

* Uzun müddət kompüterdən istifadə və ya nəqliyyat vasitəsi ilə səyahət;

* Sürətli baş hərəkətləri, mövqe dəyişmələri, ayağa qalxma;

* Öskürmə və asqırma kimi təzyiqi artıran səbəblər;

Vertigo ilə müşayiət olunan xəstəliklər;

* Xoş xassəli paroksismal mövqe vertiqo -BPPV-(Kristal oyun);

* Vestibulyar nevrit (balans sinirinin iltihabı);

* Boyun səbəb olduğu başgicəllənmə (servikal vertigo);

* Endolimfatik hidrops (Meniere xəstəliyi);

* Labirint;

* Yaşa görə başgicəllənmə;

* Dağınıq skleroz, epilepsiya, miqren və digər mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri (şiş/infeksiya və s.);

* Vertebrobazilar çatışmazlığı;

* Qulağa təsir edən zəhərli dərmanların istifadəsi (Ototoksiklik);

* Damar beyin və daxili qulaq xəstəlikləri (qanaxma və laxtalanma kimi);

* Baş travması.

Bütün bunlara əlavə olaraq xəstələrin birdən qarşılaşa biləcəkləri başgicəllənmə səbəbiylə ümumiyyətlə görməli olduğu bəzi ehtiyat tədbirləri var: Məsələn, xəstələrin yüksək yerlərə getməsi və ya hündürlükdə işləməsi təhlükəli ola bilər. Bir anlıq tarazlığın itirilməsi, xüsusilə hündürlükdə işləyən insanlar üçün ciddi xəsarət və hətta ölümə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, xəstələr mümkün qədər təhlükəli cihazlardan və ya ağır maşınlardan istifadə etməməlidirlər. Xəstənin başgicəllənmə nəticəsində qəzaya səbəb ola biləcək mühitdə olması qəzaların qarşısını almağa kömək edəcək.

Mənbə:

https://cilginfizikcilervbi.com/vertigo-hastalik-mi-illuzyon-mu/

https://www.drhaldunoguz.com/bas-donmesi-vertigo

https://www.medicana.com.tr/saglik-rehberi-detay/12110/vertigo-nedir-vertigo-tedavisi-nasil-yapilir

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s